Cứ đến cuối thu, đầu đông là các phòng khám nhi lại kín chỗ vì cúm. Bé đang chơi bình thường, buổi chiều đã sốt vọt lên 39 độ, người nóng ran, ho và chảy nước mũi. Phần lớn trẻ bị cúm A sẽ tự khỏi sau khoảng một tuần nếu được chăm đúng cách ở nhà. Việc của ba mẹ là giúp con hạ sốt, uống đủ nước, và biết rõ những dấu hiệu nào thì không được chờ thêm.
Cúm A là gì, lây qua đường nào
Cúm A là bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp do virus cúm A gây ra. Các chủng hay lưu hành theo mùa ở người là A/H1N1 và A/H3N2. Virus lây qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện ở gần, và qua tay chạm vào bề mặt có virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Theo Nhà thuốc An Khang, virus có thể tồn tại trên đồ vật đến khoảng 48 giờ.
Thời gian ủ bệnh thường chỉ 1 đến 4 ngày. Người bệnh có thể lây cho người khác từ khoảng 1 ngày trước khi có triệu chứng, và trẻ nhỏ thường lây lâu hơn người lớn. Vì vậy một bé ở lớp mẫu giáo bị cúm thì cả lớp, rồi cả nhà, rất dễ bị theo.
Dấu hiệu trẻ bị cúm A
Cúm khác cảm lạnh thông thường ở chỗ nó đến nhanh và nặng hơn. Mẹ hay thấy:
- Sốt cao đột ngột, thường từ 38,5 đến 40 độ, có khi kèm ớn lạnh, run.
- Ho, đau họng, sổ mũi, nghẹt mũi.
- Mệt, đau mỏi người, đau đầu. Bé lớn sẽ kêu mỏi chân, bé nhỏ thì chỉ quấy, đòi bế.
- Trẻ nhỏ có thể nôn, đau bụng, đi ngoài phân lỏng.
- Trẻ sơ sinh đôi khi không sốt cao mà chỉ bú kém, ngủ li bì hoặc quấy khóc khác thường.
Muốn biết chắc có phải cúm hay không, bác sĩ có thể cho làm test nhanh cúm bằng mẫu dịch mũi họng, có kết quả sau khoảng 15 phút. Mùa này test cũng giúp phân biệt với sốt xuất huyết hay COVID-19, những bệnh cách chăm sóc khác nhau.
Trẻ bị cúm A sốt mấy ngày, bao lâu thì khỏi
Sốt do cúm thường kéo dài khoảng 2 đến 4 ngày, có bé sốt đến ngày thứ 5. Sau khi hết sốt, ho và mệt có thể còn thêm một đến hai tuần, đó là bình thường. Bé ăn ngủ dần trở lại, chơi được là đang hồi phục.
Điều cần để ý là diễn tiến chứ không chỉ số ngày. Bé sốt cao liên tục quá 3 ngày, hoặc đã hết sốt một hai hôm rồi sốt lại, ho nhiều hơn, thở mệt hơn thì có thể đã bị viêm tai giữa, viêm phổi hay bội nhiễm vi khuẩn. Lúc đó cần cho bé đi khám lại.
Chăm con bị cúm A tại nhà
Hạ sốt đúng cách
- Đo nhiệt độ bằng nhiệt kế, đừng chỉ sờ trán. Nếu nhà chưa có, có thể tham khảo bài dùng thử nhiệt kế đo trán Microlife.
- Bé sốt từ 38,5 độ, hoặc sốt thấp hơn nhưng khó chịu nhiều, có thể dùng paracetamol theo cân nặng, khoảng 10 đến 15 mg/kg mỗi lần, cách nhau 4 đến 6 giờ. Đọc kỹ hàm lượng trên chai siro hoặc gói thuốc, vì cùng tên thuốc nhưng mỗi loại một nồng độ.
- Không tự cho bé dùng aspirin. Ibuprofen chỉ dùng khi bác sĩ cho, không dùng cho bé dưới 6 tháng, và nên tránh khi chưa loại trừ sốt xuất huyết.
- Lau người bằng khăn nhúng nước ấm ở nách, bẹn, cổ. Không dùng nước đá, không chà cồn, không ủ kín cho “ra mồ hôi”.
- Mặc đồ mỏng, phòng thoáng.
Uống đủ, ăn nhẹ
- Bé còn bú thì cho bú nhiều cữ hơn. Bé lớn cho uống nước lọc, nước canh, nước trái cây, từng ngụm nhỏ nhưng liên tục.
- Nếu bé nôn hoặc tiêu chảy, dùng oresol pha đúng lượng nước ghi trên gói. Pha đặc quá lại có hại.
- Đồ ăn mềm, lỏng như cháo, súp, chia nhiều bữa nhỏ. Bé ăn ít vài hôm không sao, quan trọng là không thiếu nước.
Thông mũi, cho bé ngủ dễ hơn
Nhỏ nước muối sinh lý rồi hút mũi nhẹ nhàng trước bữa bú và trước khi ngủ. Cách làm có trong bài trẻ nghẹt mũi, khò khè. Kê gối cao hơn một chút cho bé lớn, giữ phòng đủ ẩm.
Có cần kháng sinh hay Tamiflu không
Kháng sinh không diệt được virus cúm. Chỉ dùng khi bác sĩ xác định có bội nhiễm vi khuẩn.
Thuốc kháng virus oseltamivir (biệt dược hay gặp là Tamiflu) là thuốc kê đơn. Bác sĩ thường cân nhắc cho trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền như hen, tim bẩm sinh, hoặc bé có biểu hiện nặng, và thuốc có tác dụng tốt nhất khi bắt đầu sớm, trong khoảng 48 giờ đầu. Các bác sĩ nhi đã nhiều lần cảnh báo việc ba mẹ tự mua Tamiflu cho con: dùng sai liều, sai lúc vừa không giúp gì vừa gây nôn, mệt cho bé. Hãy để bác sĩ khám rồi quyết định.
Khi nào phải đưa con đi viện ngay
- Thở nhanh, thở mệt, thấy rút lõm lồng ngực, môi hoặc đầu ngón tay tím tái.
- Co giật, li bì khó đánh thức, hoặc ngược lại kích thích, quấy khóc không dỗ được.
- Sốt cao không hạ dù đã dùng thuốc đúng liều, hoặc sốt quá 3 ngày.
- Bỏ bú, không chịu uống, nôn hết mọi thứ, đi tiểu rất ít hoặc tã khô suốt 6 đến 8 tiếng.
- Đã đỡ rồi lại sốt lại, ho nặng hơn, đau tai.
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38 độ trở lên: đi khám ngay, không tự theo dõi ở nhà.
- Bé có bệnh nền như hen, tim, sinh non: nên cho đi khám sớm ngay khi nghi cúm.
Cho bé nghỉ học bao lâu, phòng lây cho cả nhà
Nên cho bé ở nhà ít nhất đến khi hết sốt được 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt, và đủ khỏe để sinh hoạt. Trong nhà, người lớn bị cúm nên đeo khẩu trang khi chăm con, rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, không dùng chung cốc, khăn. Mẹ đang cho con bú mà bị cúm vẫn có thể tiếp tục cho bú, chi tiết có trong bài mẹ bị cảm, sốt có nên cho con bú.
Cách phòng hiệu quả nhất vẫn là tiêm vắc xin cúm. Trẻ có thể tiêm từ 6 tháng tuổi và nên tiêm nhắc mỗi năm, vì chủng virus thay đổi theo mùa. Bé dưới 9 tuổi tiêm lần đầu thường cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần. Người lớn trong nhà cùng tiêm thì bé càng được bảo vệ tốt hơn.
Cúm A làm cả nhà mất ngủ vài đêm, nhưng đa số bé qua khỏi nhẹ nhàng. Ba mẹ cứ bình tĩnh theo dõi, ghi lại nhiệt độ và giờ uống thuốc, và đi khám ngay khi thấy một trong các dấu hiệu nặng ở trên.
Nguồn Tham Khảo
Mẹ Đọc Thêm
Ban Biên Tập gồm Diệu Linh và nhóm cộng sự cùng làm Ba Mẹ Yêu Con. Bản nháp các bài Cẩm Nang được chuẩn bị với sự hỗ trợ của công cụ AI. Sau đó, mọi thông tin sức khỏe được đối chiếu với WHO, Bộ Y tế, AAP, CDC và trang kiến thức của nhà thuốc Long Châu, Pharmacity, An Khang. Nguồn được ghi ở cuối mỗi bài. Ban Biên Tập không phải bác sĩ. Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ và chuyên gia y tế.
