Năm 2026 bệnh do não mô cầu tăng rõ. Chỉ trong khoảng 3 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận 24 ca mắc và 4 ca tử vong, gần một nửa là trẻ dưới 15 tuổi. Các báo cáo sau đó cho thấy số ca tăng gần 50% so với cùng kỳ năm 2025. Bệnh không phổ biến như cúm hay tay chân miệng, nhưng diễn tiến rất nhanh, có thể nguy hiểm đến tính mạng chỉ trong vòng 24 giờ. Tin tốt là bệnh phòng được bằng vắc xin.
“Viêm não mô cầu” hay “viêm màng não mô cầu”?
Nhiều người quen gọi là “viêm não mô cầu”, nhưng tên đúng là bệnh do não mô cầu, hay gặp nhất là **viêm màng não mô cầu**. Thủ phạm là vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis). Vi khuẩn gây ra hai thể bệnh chính:
- **Viêm màng não:** vi khuẩn tấn công lớp màng bao quanh não và tủy sống.
- **Nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu:** vi khuẩn vào máu, gây ban xuất huyết, tụt huyết áp, sốc. Thể này có thể tiến triển trong vài giờ.
Có nhiều nhóm não mô cầu, hay nhắc đến là A, B, C, W, Y. Mỗi loại vắc xin phòng được một số nhóm nhất định, nên đây là chỗ ba mẹ cần hiểu khi chọn mũi tiêm. Theo Nhà thuốc An Khang, nhóm B và C là nhóm thường gặp ở Việt Nam.
Bệnh lây như thế nào, trẻ nào dễ mắc
Khoảng 10% người khỏe mạnh mang vi khuẩn não mô cầu ở mũi họng mà không có triệu chứng gì. Họ vẫn có thể lây cho người khác qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện ở gần, hôn, ăn chung thìa, uống chung cốc. Nơi đông người và kín như nhà trẻ, lớp học, ký túc xá là chỗ bệnh dễ lây.
Nhóm có nguy cơ cao:
- Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là dưới 1 tuổi, khi kháng thể từ mẹ đã giảm mà miễn dịch của con chưa đủ.
- Thanh thiếu niên từ khoảng 15 đến 24 tuổi, nhóm hay mang vi khuẩn không triệu chứng nhất. Anh chị lớn trong nhà có thể là người mang bệnh về cho em bé.
- Người chưa tiêm vắc xin.
Dấu hiệu nguy hiểm ba mẹ cần nhớ
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Dấu hiệu ở trẻ nhỏ thường không rõ, dễ nhầm với sốt thông thường:
- Sốt, có khi kèm tay chân lạnh dù người nóng.
- Bỏ bú, nôn, quấy khóc rên rỉ, khóc thét khi bị bế.
- Li bì, mềm người, khó đánh thức.
- Thóp phồng ở trẻ còn thóp.
- Co giật.
- Nổi ban xuất huyết: chấm hoặc mảng màu đỏ tím, có khi hình sao, lan nhanh.
Ở trẻ lớn
- Sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội.
- Cứng cổ, khó cúi đầu, sợ ánh sáng.
- Nôn vọt, lơ mơ, lú lẫn.
- Ban xuất huyết dưới da.
Cách thử ban bằng cốc thủy tinh
Áp mặt cốc thủy tinh trong lên vùng ban rồi ấn nhẹ. Nếu nhìn qua cốc vẫn thấy ban rõ, không mờ đi, đó là ban xuất huyết. Bé sốt mà có ban như vậy thì đi cấp cứu ngay, không chờ thêm. Lưu ý ban có thể xuất hiện muộn, nên bé sốt kèm li bì, bỏ bú, nôn nhiều thì cũng phải đi khám luôn, đừng đợi có ban mới đi.
Được dùng kháng sinh đặc hiệu trong những giờ đầu, nhiều trẻ hồi phục hoàn toàn. Chậm trễ thì dù đã điều trị, tỷ lệ tử vong vẫn khoảng 5 đến 15%, và một phần trẻ qua khỏi bị di chứng như điếc, động kinh, chậm phát triển, hoại tử phải cắt cụt chi.
Các loại vắc xin não mô cầu đang có ở Việt Nam
Vắc xin não mô cầu hiện là vắc xin dịch vụ, ba mẹ chủ động đưa con đi tiêm ở các trung tâm tiêm chủng. Có hai nhóm vắc xin, phòng các nhóm vi khuẩn khác nhau:
Vắc xin phòng nhóm B, hoặc B và C
- **Bexsero** (phòng nhóm B): tiêm được từ 2 tháng tuổi. Số mũi phụ thuộc tuổi bắt đầu tiêm. Trẻ nhỏ thường cần 2 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc. Từ 2 tuổi trở lên tiêm 2 mũi cách nhau ít nhất 1 tháng.
- **VA-Mengoc-BC** (phòng nhóm B và C): tiêm cho người từ 6 tháng đến 45 tuổi, 2 mũi cách nhau khoảng 6 đến 8 tuần.
Vắc xin phòng nhóm A, C, Y, W
- **Menactra:** từ 9 tháng tuổi. Trẻ 9 đến dưới 24 tháng tiêm 2 mũi cách nhau ít nhất 3 tháng. Từ 2 tuổi trở lên tiêm 1 mũi.
- **MenQuadfi:** từ 12 tháng tuổi trở lên thường chỉ cần 1 mũi. Phác đồ cho trẻ nhỏ hơn khác nhau tùy độ tuổi.
- **Nimenrix:** tiêm được từ 6 tuần tuổi, số mũi tùy độ tuổi bắt đầu.
Vì hai nhóm vắc xin không thay thế nhau, nhiều gia đình cho con tiêm cả vắc xin nhóm B (hoặc BC) và vắc xin nhóm ACYW. Lịch cụ thể cho trẻ dưới 1 tuổi giữa các nguồn còn khác nhau và thay đổi theo hướng dẫn mới của nhà sản xuất, nên ba mẹ hãy mang sổ tiêm chủng đến để bác sĩ tại điểm tiêm xếp lịch cho đúng tuổi của bé.
Phòng bệnh trong mùa dịch
- Tiêm vắc xin đủ mũi theo lịch, kể cả cho anh chị lớn trong nhà.
- Che miệng khi ho, hắt hơi. Người lớn đang ho sốt thì đeo khẩu trang khi bế bé.
- Không cho bé ăn chung thìa, uống chung cốc, không mớm cơm.
- Rửa tay bằng xà phòng, giữ nhà thoáng khí.
- Nếu trong lớp hoặc trong nhà có người được chẩn đoán bệnh não mô cầu, liên hệ ngay trạm y tế. Người tiếp xúc gần thường được cơ quan y tế cho uống kháng sinh dự phòng. Đừng tự mua kháng sinh.
Câu hỏi thường gặp
**Bé vừa tiêm não mô cầu bị sốt có sao không?** Sốt nhẹ, sưng đau chỗ tiêm trong 1 đến 2 ngày là phản ứng thường gặp. Cách theo dõi có trong bài bé sốt sau tiêm phòng.
**Tiêm não mô cầu cùng ngày với vắc xin khác được không?** Nhiều trường hợp được, nhưng tùy loại vắc xin và tuổi của bé. Bác sĩ khám sàng lọc sẽ quyết định.
**Đã tiêm rồi có bị nữa không?** Mỗi vắc xin chỉ phòng các nhóm có trong vắc xin đó, và miễn dịch giảm dần theo thời gian. Vì vậy tiêm đủ các nhóm và tiêm nhắc đúng hẹn vẫn quan trọng.
Bệnh não mô cầu hiếm nhưng không cho ba mẹ nhiều thời gian. Hãy nhớ hai việc: cho con tiêm vắc xin đủ mũi, và đưa con đi cấp cứu ngay khi thấy sốt kèm li bì hoặc ban tím không mất khi ấn.
Nguồn Tham Khảo
Mẹ Đọc Thêm
- Tags:
- Sức Khỏe Của Bé
- Tiêm Chủng
Ban Biên Tập gồm Diệu Linh và nhóm cộng sự cùng làm Ba Mẹ Yêu Con. Bản nháp các bài Cẩm Nang được chuẩn bị với sự hỗ trợ của công cụ AI. Sau đó, mọi thông tin sức khỏe được đối chiếu với WHO, Bộ Y tế, AAP, CDC và trang kiến thức của nhà thuốc Long Châu, Pharmacity, An Khang. Nguồn được ghi ở cuối mỗi bài. Ban Biên Tập không phải bác sĩ. Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ và chuyên gia y tế.
