Tháng 9, tháng 10 là lúc tay chân miệng vào mùa. Năm nay cả nước đã ghi nhận gần 100.000 ca chỉ trong 8 tháng đầu năm, và Bộ Y tế đã yêu cầu các trường mầm non tăng cường phòng dịch. Đa số trẻ bị nhẹ và khỏi sau 7 đến 10 ngày. Nhưng bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh, nhất là khi do chủng EV71, nên ba mẹ cần nắm rõ cách nhận biết độ nặng để biết lúc nào chăm ở nhà được, lúc nào phải đi viện.
Tay chân miệng là gì, lây qua đường nào
Tay chân miệng do nhóm virus đường ruột gây ra, hay gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Chủng EV71 là chủng đáng lo hơn vì có thể gây biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp. Bệnh hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, nhất là trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo.
Virus lây qua:
- Nước bọt, dịch mũi họng, dịch từ các bóng nước khi bé vỡ ra.
- Phân của trẻ bệnh. Virus còn thải qua phân vài tuần sau khi bé đã khỏi, nên khâu thay tã và rửa tay rất quan trọng.
- Tay, đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn bị dính virus rồi bé đưa lên miệng.
Thời gian ủ bệnh khoảng 3 đến 7 ngày. Người lớn cũng có thể bị, thường nhẹ hơn, nhưng vẫn mang virus về lây cho con.
Dấu hiệu tay chân miệng ở trẻ
- Sốt nhẹ hoặc vừa, mệt, chán ăn, đau họng trong 1 đến 2 ngày đầu.
- Loét miệng: những chấm đỏ rồi thành vết loét nhỏ ở lưỡi, lợi, trong má. Bé đau nên chảy nhiều nước dãi, sợ ăn, có bé không chịu bú.
- Phát ban dạng bóng nước hoặc chấm đỏ ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông. Ban thường không ngứa, để lại vết thâm rồi bong.
Không phải bé nào cũng có đủ cả ba. Có bé chỉ loét miệng, có bé ban rất ít. Mùa dịch mà bé sốt, chảy dãi, bỏ ăn thì mẹ nên soi miệng và xem lòng bàn tay, bàn chân của con.
Các độ của tay chân miệng, độ 1 có tự khỏi không
Bộ Y tế chia tay chân miệng thành các độ từ 1 đến 4. Ba mẹ không cần nhớ hết, chỉ cần hiểu ranh giới giữa độ 1 và độ 2a.
**Độ 1:** bé chỉ có loét miệng và/hoặc ban ở tay chân, mông. Bé vẫn chơi, ngủ bình thường. Đây là mức có thể chăm ở nhà theo hướng dẫn của bác sĩ, tái khám mỗi 1 đến 2 ngày trong khoảng 8 đến 10 ngày đầu, và theo dõi bé thật kỹ ở nhà.
**Từ độ 2a trở lên** là đã có biến chứng, cần đi viện. Dấu hiệu gồm:
- Giật mình khi ngủ hoặc lúc đang nằm chơi, dù chỉ thỉnh thoảng.
- Sốt cao từ 39 độ, hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày, khó hạ.
- Nôn nhiều.
- Lừ đừ, ngủ gà, quấy khóc vô cớ, khó ngủ.
- Run tay chân, đi loạng choạng, yếu chi.
- Thở nhanh, thở khó, da nổi vân tím, vã mồ hôi, tay chân lạnh.
Giật mình là dấu hiệu nhiều nhà bỏ qua vì tưởng bé “giật mình bình thường”. Bé đang mắc tay chân miệng mà giật mình thì cứ đưa đi khám, đừng chờ xem có lặp lại không.
Chăm bé bị tay chân miệng tại nhà
Cho bé ăn uống khi miệng đau
- Đồ ăn lỏng, mềm, nguội hoặc mát: cháo loãng, súp, sữa mát, sữa chua. Tránh đồ nóng, chua, mặn, cay vì làm vết loét rát hơn.
- Chia nhỏ nhiều bữa. Bé chỉ ăn được vài thìa mỗi lần cũng được.
- Cho uống đủ nước. Bé còn bú thì tiếp tục cho bú. Có thể dùng oresol nếu bé sốt, nôn, ăn kém.
- Đừng ép ăn và cũng đừng kiêng quá kỹ. Bé thiếu chất lại lâu hồi phục.
Hạ sốt và vệ sinh
- Hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng khi sốt từ 38,5 độ, kết hợp lau mát bằng nước ấm.
- Vẫn tắm cho bé hằng ngày bằng nước ấm, xà phòng dịu nhẹ, thấm khô nhẹ. Kiêng tắm là quan niệm sai, da bẩn dễ bội nhiễm hơn.
- Không chọc vỡ bóng nước, cắt ngắn móng tay bé.
- Vệ sinh miệng bằng cách cho bé lớn súc miệng nước muối sinh lý, hoặc lau nhẹ theo hướng dẫn của bác sĩ. Thuốc bôi, xịt miệng thì hỏi bác sĩ, đừng tự mua.
Bệnh do virus nên kháng sinh không có tác dụng, chỉ dùng khi có bội nhiễm theo chỉ định. Hiện cũng chưa có thuốc đặc trị, chăm sóc nâng đỡ và theo dõi là chính.
Phòng lây cho anh chị em và cả lớp
- **Cho bé nghỉ học.** Trẻ bệnh nên nghỉ học, tránh tiếp xúc với trẻ khác khoảng 10 ngày kể từ khi khởi bệnh, và đến khi các vết loét, bóng nước đã lành.
- **Rửa tay bằng xà phòng** dưới vòi nước chảy, trước khi cho con ăn, sau khi thay tã, đi vệ sinh. Virus tay chân miệng khá “lì” với cồn, nên dung dịch rửa tay khô không thay được xà phòng.
- **Lau đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa** hằng ngày bằng nước tẩy rửa thông thường, hoặc Cloramin B pha đúng hướng dẫn. Cách rửa từng loại đồ chơi có trong bài vệ sinh đồ chơi cho bé.
- Xử lý tã, phân của bé gọn gàng, cho vào túi kín rồi bỏ.
- Không cho các con dùng chung cốc, thìa, khăn mặt, bàn chải.
Câu hỏi ba mẹ hay hỏi
**Bị tay chân miệng rồi có bị lại không?** Có. Có nhiều chủng virus gây bệnh, khỏi chủng này vẫn có thể mắc chủng khác.
**Ban tay chân miệng khác rôm sảy thế nào?** Rôm sảy mọc ở chỗ bí mồ hôi như cổ, lưng, ngực và đỡ khi được làm mát. Ban tay chân miệng nằm ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, quanh miệng, mông, thường đi kèm loét miệng. Xem thêm bài rôm sảy ở trẻ nhỏ.
**Bé sốt, chảy dãi có phải mọc răng?** Có thể. Nhưng mùa dịch thì nên soi miệng và lòng bàn tay chân trước khi kết luận. Bài bé mọc răng có sốt không có so sánh các dấu hiệu.
Tay chân miệng độ 1 thường qua sau một tuần mệt mỏi. Ba mẹ chỉ cần kiên nhẫn cho con ăn từng chút, giữ vệ sinh thật kỹ, và để mắt đến những dấu hiệu chuyển độ, nhất là giật mình và sốt cao khó hạ.
Nguồn Tham Khảo
Mẹ Đọc Thêm
Ban Biên Tập gồm Diệu Linh và nhóm cộng sự cùng làm Ba Mẹ Yêu Con. Bản nháp các bài Cẩm Nang được chuẩn bị với sự hỗ trợ của công cụ AI. Sau đó, mọi thông tin sức khỏe được đối chiếu với WHO, Bộ Y tế, AAP, CDC và trang kiến thức của nhà thuốc Long Châu, Pharmacity, An Khang. Nguồn được ghi ở cuối mỗi bài. Ban Biên Tập không phải bác sĩ. Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ và chuyên gia y tế.
