Bé ra viện được vài ngày, mẹ thấy da con vàng vàng, lòng trắng mắt cũng hơi vàng. Ông bà bảo “vàng da sinh lý, mang ra phơi nắng là hết”. Đúng là đa số trường hợp vàng da ở trẻ sơ sinh là lành tính và tự hết. Nhưng có những trường hợp vàng da nặng, cần điều trị sớm để không ảnh hưởng tới não của bé. Biết phân biệt là điều rất cần.
Vì sao trẻ sơ sinh hay bị vàng da
Vàng da là do chất bilirubin (sắc tố vàng sinh ra khi hồng cầu cũ bị phân hủy) tích lại trong máu. Trẻ sơ sinh có nhiều hồng cầu, hồng cầu lại phân hủy nhanh, trong khi gan chưa xử lý kịp. Vì vậy vàng da gặp ở khoảng 60% trẻ đủ tháng và còn nhiều hơn ở trẻ sinh non.
Vàng da sinh lý: thường như thế này
- Bắt đầu xuất hiện sau 24 giờ đầu, hay gặp vào ngày thứ 2 đến thứ 3.
- Vàng nhiều nhất vào khoảng ngày thứ 3 đến thứ 5, rồi nhạt dần.
- Thường hết trong khoảng 1 đến 2 tuần ở trẻ đủ tháng, có thể lâu hơn một chút ở trẻ sinh non.
- Bé vẫn bú tốt, tỉnh táo, tăng cân, phân vàng, nước tiểu trong.
Ở trẻ bú mẹ, đôi khi vàng da nhẹ kéo dài thêm vài tuần mà bé vẫn khỏe, gọi là vàng da do sữa mẹ. Phần lớn trường hợp này mẹ vẫn tiếp tục cho bú bình thường. Tuy vậy, vàng da kéo dài thì vẫn phải để bác sĩ kiểm tra, không tự kết luận là do sữa mẹ.
Dấu hiệu cần đưa bé đi khám ngay
- Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh.
- Vàng lan xuống bụng, đùi, cẳng chân, đặc biệt là vàng đến lòng bàn tay, lòng bàn chân.
- Vàng ngày càng đậm hơn thay vì nhạt dần.
- Bé li bì, khó đánh thức, bú kém, bỏ bú, khóc thét, ưỡn người, hoặc sốt.
- Phân bạc màu (trắng, xám nhạt, vàng nhạt như mastic) hoặc nước tiểu vàng sẫm làm ố tã. Đây có thể là dấu hiệu bệnh gan mật như teo đường mật, cần phát hiện sớm.
- Vàng da kéo dài quá 2 tuần ở trẻ đủ tháng, quá 3 tuần ở trẻ sinh non.
Cách kiểm tra vàng da ở nhà
Đưa bé ra chỗ có ánh sáng tự nhiên ban ngày (gần cửa sổ, không phải dưới đèn vàng). Ấn nhẹ một ngón tay lên da trán, ngực, bụng, đùi, lòng bàn chân của bé vài giây rồi nhấc ra. Nếu chỗ da vừa ấn hiện màu vàng thay vì trắng, nghĩa là bé có vàng da ở vùng đó. Vàng da thường lan từ mặt xuống chân, nên vàng tới đâu cũng cho biết mức độ nặng nhẹ.
Với trẻ có làn da sẫm màu, mẹ xem thêm lòng trắng mắt, lợi và lòng bàn tay, bàn chân. Đây chỉ là cách theo dõi, mức bilirubin chính xác phải đo bằng máy hoặc xét nghiệm máu ở cơ sở y tế. Nếu bé ra viện sớm (trước 48 đến 72 giờ), mẹ nên đưa bé tái khám vàng da theo lịch bác sĩ hẹn.
Phơi nắng có chữa được vàng da không
Hiện nay không khuyến cáo phơi nắng để điều trị vàng da. Ánh nắng không đủ mạnh để giảm bilirubin một cách đáng tin cậy, mà bé lại dễ bị bỏng nắng, mất nước, bị lạnh hoặc bị nóng quá. Nguy hiểm nhất là cả nhà yên tâm “đang phơi nắng rồi” mà chậm đưa con đi khám.
Cách điều trị chuẩn là chiếu đèn tại bệnh viện, nhanh và an toàn. Trường hợp rất nặng mới phải thay máu. Bilirubin quá cao mà không điều trị có thể ngấm vào não, gây vàng da nhân não, để lại di chứng suốt đời.
Mẹ làm được gì ở nhà
- Cho bé bú đủ và thường xuyên, 8 đến 12 cữ mỗi ngày. Bilirubin được thải qua phân, bé bú tốt thì đi ngoài nhiều, vàng da nhanh hết hơn. Bé ngủ nhiều quá thì đánh thức dậy cho bú, không để quá 3 giờ một cữ trong những ngày đầu.
- Theo dõi tã ướt và màu phân hằng ngày. Bài 8 dấu hiệu bé đang đói giúp mẹ cho bú đúng lúc, còn bài bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu có cách biết con bú đủ.
- Không cho bé uống nước lọc, nước đường, nước lá, không tắm lá hay đắp lá theo mách bảo. Những cách này không giúp giảm vàng da, có cách còn hại cho bé.
- Không tự cho bé uống thuốc “mát gan” hay men tiêu hóa khi chưa có chỉ định.
Vàng da sơ sinh phần lớn qua đi nhẹ nhàng, nhưng chỉ có thể yên tâm khi bác sĩ đã xem. Phân vân thì cứ đưa con đi khám, một lần khám không bao giờ thừa với trẻ sơ sinh. Chăm bé những ngày đầu còn nhiều việc khác như chăm sóc rốn mà mẹ có thể đọc tiếp.
Nguồn Tham Khảo
Mẹ Đọc Thêm
- Tags:
- Sức Khỏe Của Bé
Ban Biên Tập gồm Diệu Linh và nhóm cộng sự cùng làm Ba Mẹ Yêu Con. Bản nháp các bài Cẩm Nang được chuẩn bị với sự hỗ trợ của công cụ AI. Sau đó, mọi thông tin sức khỏe được đối chiếu với WHO, Bộ Y tế, AAP, CDC và trang kiến thức của nhà thuốc Long Châu, Pharmacity, An Khang. Nguồn được ghi ở cuối mỗi bài. Ban Biên Tập không phải bác sĩ. Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ và chuyên gia y tế.
