Sinh xong, nhiều mẹ thấy vùng kín không còn như trước: mấy ngày đầu sưng đau, ngồi cũng khó mà đứng cũng không yên, rồi đến lúc đi tiểu thì buốt rát, có mẹ còn sờ thấy vài nốt mụn hay một cục nhỏ cộm lên. Chuyện tế nhị nên ít ai hỏi, cứ âm thầm chịu. Phần lớn các trường hợp này sẽ đỡ dần trong vài ngày đến vài tuần nếu chăm sóc đúng, nhưng có vài dấu hiệu thì không nên chờ. Bài này gom cả ba chuyện sưng, buốt và nổi mụn lại để mẹ đọc một lần là đủ.
Sưng, đau mấy ngày đầu
Đây là chuyện gặp nhiều nhất, nhất là mẹ sinh thường. Nguyên nhân hay gặp:
- Phù nề mô mềm do áp lực lúc rặn sinh. Sưng kiểu này mềm, giảm rõ sau 2 đến 3 ngày.
- Rách hoặc rạch tầng sinh môn: vết khâu đang lành nên vùng quanh đó sưng, đau, căng.
- Tụ máu dưới da: mạch máu nhỏ bị tổn thương lúc sinh, máu đọng lại thành khối sưng cứng, có khi tím bầm. Khối nhỏ thường tự tan, khối to và đau tăng nhanh thì phải báo bác sĩ.
- Nhiễm trùng vết khâu: sưng kèm nóng, đỏ, đau tăng dần thay vì giảm.
- Kích ứng do băng vệ sinh, dung dịch vệ sinh có mùi hoặc quần lót bí.
Giảm sưng tại nhà:
- Chườm lạnh trong 24 đến 48 giờ đầu. Bọc túi đá hoặc gói đá vào khăn sạch, chườm 10 đến 20 phút mỗi lần, vài lần trong ngày. Không áp đá thẳng lên da vì dễ bỏng lạnh.
- Qua mấy ngày đầu có thể ngâm nước ấm (chậu sạch, nước ấm vừa tay) khoảng 10 đến 15 phút, ngày 1 đến 2 lần, giúp dịu đau và dễ chịu hơn. Nếu bác sĩ dặn khác thì làm theo bác sĩ.
- Nằm nghiêng khi nghỉ và cho bú, hạn chế ngồi hay đứng lâu một chỗ. Ngồi thì có thể lót gối mềm.
- Đừng để táo bón, vì rặn mạnh khi đi ngoài làm vùng sưng đau thêm. Uống đủ nước, ăn rau và trái cây, mẹ đọc thêm cách xử lý trong bài táo bón sau sinh.
- Thuốc giảm đau, thuốc bôi hay kháng sinh thì dùng theo chỉ định, không tự mua, nhất là khi đang cho con bú.
Buốt rát, nhất là lúc đi tiểu
Cảm giác buốt thường đến khi nước tiểu chạm vào vết khâu, hoặc khi đi lại cọ xát. Có mẹ chỉ bị vài ngày, có mẹ kéo dài vài tuần. Vài lý do hay gặp:
- Vết khâu đang lành: đây là lý do phổ biến nhất trong 1 đến 2 tuần đầu.
- Khô âm đạo do nội tiết: khi cho con bú, prolactin cao làm estrogen thấp, niêm mạc vùng kín khô và mỏng hơn nên dễ rát. Chuyện này có thể kéo dài suốt thời gian cho bú và sẽ cải thiện khi cai sữa.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu: sau sinh vùng kín ẩm vì sản dịch, mẹ lại hay nhịn tiểu vì sợ đau, vi khuẩn dễ đi ngược lên. Dấu hiệu là tiểu buốt, tiểu rắt, mắc tiểu liên tục.
- Viêm âm đạo, nấm: thường kèm ngứa và khí hư đổi màu, đổi mùi.
- Sẹo tầng sinh môn sau khi lành đôi khi vẫn căng, khó chịu thêm một thời gian.
Mẹ có thể làm:
- Dội nước ấm trong lúc đi tiểu bằng một bình xịt hoặc ca nhỏ, nước tiểu loãng ra thì đỡ xót vết khâu hẳn. Xong thì thấm khô nhẹ từ trước ra sau, không chà.
- Uống đủ nước và đừng nhịn tiểu, vừa đỡ buốt vừa giảm nguy cơ nhiễm trùng tiểu.
- Khi quan hệ trở lại mà thấy khô rát, dùng gel bôi trơn gốc nước và đi chậm lại. Nếu vẫn đau nhiều, mẹ hỏi bác sĩ về các loại kem dưỡng dùng được khi đang cho con bú.
- Tập sàn chậu nhẹ nhàng khi cơ thể đã sẵn sàng, giúp vùng này hồi phục tốt hơn. Cách tập có trong bài tiểu són sau sinh và bài tập Kegel.
- Không tự mua thuốc đặt, thuốc bôi khi chưa biết nguyên nhân. Nấm, vi khuẩn và khô do nội tiết chữa khác nhau hoàn toàn.
Nổi mụn hoặc có cục nhỏ ở vùng kín
Phần nhiều là chuyện nhỏ, nhưng đây là phần mẹ cần để ý kỹ nhất vì vài bệnh cần điều trị cũng trông giống mụn.
- Viêm nang lông: nốt đỏ nhỏ quanh chân lông, hay gặp sau khi cạo, wax hoặc do băng vệ sinh, quần lót cọ xát cả ngày.
- Bí ẩm: sản dịch kéo dài vài tuần, băng vệ sinh thay không kịp làm vùng kín luôn ẩm, dễ nổi mụn và nấm.
- Nội tiết thay đổi sau sinh cũng làm da nhiều chỗ dễ nổi mụn hơn, không riêng vùng kín.
- U nang tuyến Bartholin: một cục tròn ở một bên mép, gần cửa âm đạo, do ống tuyến bị tắc. Cục nhỏ không đau có thể chỉ cần theo dõi, nhưng nếu sưng to, đỏ, đau nhiều là có thể đã nhiễm trùng (áp xe), cần đi khám.
- Herpes sinh dục hoặc sùi mào gà (HPV): herpes là cụm mụn nước nhỏ, rát, vỡ ra thành vết loét; sùi mào gà là nốt sùi mềm, không đau. Herpes có thể tái phát khi cơ thể mệt sau sinh. Hai bệnh này phải được bác sĩ chẩn đoán và điều trị, đặc biệt khi đang chăm em bé nhỏ.
Chăm sóc tại nhà với mụn thông thường: mặc quần lót cotton, thay hằng ngày; thay băng vệ sinh vài tiếng một lần hoặc ngay khi thấy ướt; giữ vùng kín khô thoáng; tạm ngưng cạo, wax cho đến khi hết hẳn. Tuyệt đối không nặn, không gãi, vì dễ làm viêm lan rộng.
Vệ sinh hằng ngày: làm ít mà đúng
Cả ba chuyện trên đều đỡ hơn khi vệ sinh đúng, và nặng hơn khi vệ sinh quá tay. Mẹ chỉ cần rửa bên ngoài bằng nước ấm sạch sau mỗi lần đi vệ sinh, rửa từ trước ra sau, rồi thấm khô bằng khăn mềm. Dung dịch vệ sinh dịu nhẹ dùng 1 đến 2 lần một ngày là đủ, không thụt rửa vào trong (nếu đang tìm loại dịu nhẹ, mẹ tham khảo review dung dịch Rogé Cavaillès). Chuyện xông hơ bằng nước lá nóng hay than thì nên bỏ qua: vùng kín đang sưng và vết khâu chưa lành rất dễ bị bỏng. Bài sản dịch sau sinh có nói thêm về chuyện tắm rửa trong thời gian ở cữ.
Khi nào cần đi khám ngay
Sưng, buốt nhẹ và giảm dần theo từng ngày là hồi phục bình thường. Còn nếu có một trong những dấu hiệu dưới đây thì mẹ đi khám, đừng chờ:
- Sốt từ 38 độ C trở lên, hoặc ớn lạnh.
- Vết khâu sưng đỏ lan rộng, chảy dịch hay mủ, hoặc đau tăng dần thay vì giảm.
- Khối sưng cứng, to lên nhanh và đau nhiều (có thể là tụ máu lớn).
- Sản dịch hoặc khí hư có mùi hôi, đổi màu vàng xanh, hoặc ra máu nhiều đến mức ướt đẫm băng trong khoảng 1 giờ.
- Tiểu buốt, tiểu rắt rõ, tiểu ra máu hoặc không tiểu được.
- Cụm mụn nước, vết loét, nốt sùi, hoặc hạch ở bẹn sưng to.
- Mụn hay cục u sưng to, chảy mủ, hoặc không đỡ sau vài ngày tự chăm sóc.
- Buốt rát hay đau khi quan hệ kéo dài nhiều tuần không cải thiện.
Mỗi ca sinh mỗi khác, sinh thường hay sinh mổ, có khâu hay không, nên mức độ cũng khác nhau. Lần tái khám sau sinh (thường khoảng 6 tuần) là dịp tốt để mẹ kể hết những gì còn khó chịu, kể cả chuyện quan hệ hay tiểu són. Đây là những chuyện bác sĩ sản nghe mỗi ngày, mẹ không cần ngại.
Nguồn Tham Khảo
Mẹ Đọc Thêm
- Tags:
- Sức Khỏe Sau Sinh
Ban Biên Tập gồm Diệu Linh và nhóm cộng sự cùng làm Ba Mẹ Yêu Con. Bản nháp các bài Cẩm Nang được chuẩn bị với sự hỗ trợ của công cụ AI. Sau đó, mọi thông tin sức khỏe được đối chiếu với WHO, Bộ Y tế, AAP, CDC và trang kiến thức của nhà thuốc Long Châu, Pharmacity, An Khang. Nguồn được ghi ở cuối mỗi bài. Ban Biên Tập không phải bác sĩ. Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ và chuyên gia y tế.
