Sốt xuất huyết ở Việt Nam thường lên cao từ tháng 5 đến tháng 11, nhiều nhất vào những tháng mưa nhiều. Bệnh làm nhiều ba mẹ lo vì nó có một điểm “lừa” người: lúc bé hết sốt, tưởng đã khỏi, lại chính là lúc dễ chuyển nặng nhất. Hiểu được diễn tiến từng ngày giúp ba mẹ biết khi nào yên tâm chăm ở nhà, khi nào phải đưa con đi viện.
Sốt xuất huyết là gì, lây thế nào
Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, có 4 tuýp. Virus lây qua muỗi vằn (muỗi Aedes), loại muỗi có sọc trắng đen, hay đốt vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối. Muỗi đẻ trứng ở chỗ nước đọng sạch trong và quanh nhà: lu khạp, chậu cây, lốp xe cũ, khay tủ lạnh, chai lọ.
Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người. Người đã bị một tuýp vẫn có thể mắc tuýp khác, và lần mắc sau có nguy cơ nặng hơn.
Sốt xuất huyết ở trẻ có biểu hiện gì
Bệnh thường đi qua ba giai đoạn.
Giai đoạn sốt (khoảng ngày 1 đến ngày 3)
- Sốt cao đột ngột, liên tục, khó hạ, thường 39 đến 40 độ.
- Đau đầu, đau sau hốc mắt, đau mỏi người. Bé nhỏ không nói được thì quấy, khó chịu, biếng ăn.
- Da đỏ, có khi nổi những chấm đỏ li ti dưới da, nhất là ở cẳng tay, cẳng chân.
- Có thể chảy máu cam, chảy máu chân răng nhẹ.
- Nôn, buồn nôn, đau bụng nhẹ.
Trẻ nhỏ, nhất là dưới 1 tuổi, biểu hiện thường không rõ, dễ nhầm với cúm hay sốt do virus khác. Mùa dịch mà bé sốt cao liên tục thì nên cho đi khám sớm để làm xét nghiệm.
Giai đoạn nguy hiểm (khoảng ngày 3 đến ngày 7)
Đây là giai đoạn ba mẹ phải canh kỹ nhất. Bé bắt đầu đỡ sốt hoặc hết sốt, nhưng thành mạch bị tổn thương làm huyết tương thoát ra ngoài lòng mạch, máu cô đặc lại, có thể dẫn đến sốc và xuất huyết nặng. Theo Nhà thuốc An Khang, các dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện đúng lúc hạ sốt hoặc 1 đến 2 ngày sau đó.
Giai đoạn hồi phục
Sau khoảng 48 đến 72 giờ của giai đoạn nguy hiểm, bé khỏe dần, thèm ăn lại, đi tiểu nhiều hơn. Một số bé nổi ban đỏ ngứa ở tay chân, có những đốm da trắng xen kẽ. Đây là dấu hiệu đang hồi phục.
Dấu hiệu cảnh báo phải đưa bé đi viện ngay
- Li bì, mệt lả, hoặc ngược lại vật vã, quấy khóc không yên.
- Đau bụng nhiều, nhất là vùng gan bên phải dưới sườn, hoặc đau tăng dần.
- Nôn nhiều, không ăn uống được.
- Chảy máu: chảy máu cam, chảy máu chân răng nhiều, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, nước tiểu có máu. Bé gái lớn có kinh nhiều bất thường.
- Tay chân lạnh, ẩm, da tái, nổi vân.
- Đi tiểu rất ít, hoặc không tiểu trong 4 đến 6 giờ.
Có một trong các dấu hiệu này là đi viện, kể cả khi bé đã hết sốt.
Chăm bé bị sốt xuất huyết tại nhà
Bé được bác sĩ khám và cho về theo dõi tại nhà thì ba mẹ làm như sau:
- Hạ sốt chỉ bằng paracetamol, liều 10 đến 15 mg/kg mỗi lần, cách nhau 4 đến 6 giờ. Tuyệt đối không dùng ibuprofen, aspirin hay thuốc hạ sốt khác chưa rõ thành phần, vì chúng làm tăng nguy cơ chảy máu. Đọc kỹ thành phần các thuốc cảm, thuốc ho dạng phối hợp đang có trong tủ thuốc gia đình.
- Lau mát bằng nước ấm, mặc đồ thoáng. Sốt xuất huyết thường khó hạ hẳn, sốt giảm một chút là được, đừng tăng liều thuốc.
- Cho uống thật nhiều: oresol pha đúng hướng dẫn, nước lọc, nước trái cây, nước cháo loãng. Bé còn bú thì bú nhiều hơn. Đây là việc quan trọng nhất ở nhà.
- Ăn mềm, dễ tiêu. Hạn chế đồ ăn uống có màu đỏ, đen, nâu như nước ngọt có màu, thanh long ruột đỏ, để khi bé nôn hay đi ngoài không bị nhầm với chảy máu.
- Không cạo gió, cắt lể, chích lể vì dễ gây chảy máu và nhiễm trùng.
- Ghi lại giờ sốt, nhiệt độ, giờ uống thuốc, lượng nước uống và số lần đi tiểu. Thông tin này giúp bác sĩ rất nhiều.
- Tái khám đúng hẹn, thường là hằng ngày trong giai đoạn ngày 3 đến ngày 7, để làm xét nghiệm máu theo dõi tiểu cầu và độ cô đặc máu.
Trong những ngày đầu sốt, bác sĩ có thể làm test NS1 để phát hiện virus sớm. Trẻ dưới 1 tuổi, trẻ thừa cân, có bệnh nền thường được theo dõi kỹ hơn và có thể phải nằm viện.
Phòng sốt xuất huyết cho cả nhà
- Diệt lăng quăng mỗi tuần: đậy kín lu, khạp; thay nước bình hoa; lật úp chai lọ, chén bát bỏ đi; dọn chậu cây có nước đọng.
- Cho bé ngủ màn cả ban ngày, mặc áo dài tay, quần dài khi ra ngoài lúc sáng sớm, chiều tối.
- Dùng kem, miếng dán chống muỗi phù hợp với tuổi của bé. Cách chọn có trong bài chống muỗi cho trẻ nhỏ mùa mưa.
- Vắc xin sốt xuất huyết Qdenga hiện tiêm được cho người từ 4 tuổi, 2 mũi cách nhau 3 tháng. Trẻ dưới 4 tuổi chưa tiêm được nên càng phải phòng muỗi kỹ.
Phân biệt nhanh với các bệnh hay gặp cùng mùa
Mùa này bé sốt có thể do nhiều nguyên nhân. Cúm thường kèm ho, sổ mũi rõ, xem bài trẻ bị cúm A. Tay chân miệng có loét miệng, ban ở lòng bàn tay chân, xem bài tay chân miệng ở trẻ. Còn sốt kèm ban tím không mất khi ấn, li bì thì phải nghĩ đến bệnh nặng như não mô cầu và đi cấp cứu ngay. Dù là bệnh gì, sốt cao liên tục mùa dịch thì đưa bé đi khám là cách chắc ăn nhất.
Sốt xuất huyết không có thuốc đặc trị, nhưng phần lớn trẻ khỏi nếu được uống đủ nước và theo dõi sát trong giai đoạn nguy hiểm. Ba mẹ nhớ giúp: hết sốt chưa phải là hết bệnh.
Nguồn Tham Khảo
Mẹ Đọc Thêm
- Tags:
- Bệnh Theo Mùa
- Sức Khỏe Của Bé
Ban Biên Tập gồm Diệu Linh và nhóm cộng sự cùng làm Ba Mẹ Yêu Con. Mọi thông tin sức khỏe trong các bài Cẩm Nang đều được đối chiếu với WHO, Bộ Y tế, AAP, CDC và trang kiến thức của nhà thuốc Long Châu, Pharmacity, An Khang. Nguồn được ghi ở cuối mỗi bài. Ban Biên Tập không phải bác sĩ. Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ và chuyên gia y tế.
